புளுத்தொட்ட ஹெல் அல்yது ரக்வான மலைச் சாரலினால் ஆரம்பிக்கும் நில்வலா கங்கை மாத்தறை நகரின் ஊடாக ஓடுகின்றது.  இந்த கங்கை கடலுடன் சேறும் இடத்துக்கு அண்மையில் இக்கரையும் அக்கரையும் மாறுவதற்காக தீர்மாணிக்க வேண்டிய பிரதேசம் அகலமானதன் காரணமாக அந்த இடம் மஹதெற என பெயர் இடப்பட்டுள்ளது. அந்த இடம் மஹதொட்ட ஆவது ஓடங்கள் மற்றும் வள்ளங்கள் இக்கறையும் அக்கறையும் மாறுவதற்காக உபயோகித்த பின்பே ஆகும். கங்கையை கடந்து செல்வதற்கு இருந்த மிகப் பெறிய துறைமுகம் மஹதொட்டையாக மாறி பின்பு உயோகத்தில் “மஹதொட்ட” ஆனது ஓடங்களும் வள்ளங்களும் இக்கறையும் அக்கறையும் மாறுவதற்கு உபயோகித்த பின்பே ஆகும். கங்கையை கடந்து செல்வதற்கு இருந்த மிகப் பெறிய துறைமுகம் மஹதொட்டையாக மாறி பின்பு உgயோகத்தில் “மஹதொட்ட” ஆக மாறி இருக்கும் என்பது பெரியோர்களின் கருத்தாகும். மஹதொட்ட போர்த்துக்கல் மொழியினால் உச்சரிக்கப்பட்டிருப்பது “மதோர்” என்னும் பெயரினால் ஆகும். ஓல்லாந்து மொழியில் இது “மாதோர்” எனவும் ஆங்கிலேயரினால் அது மாத்தறை எனவும் உபயோகிக்கப்பட்டுள்ளது. 1672 ஆம் ஆண்டில் பிலிப்பஸ் பேல்தியஸ் (Philippus Balladaeus)என்னும் ஓல்லாந்து மதப் பெரியார் மஹதொட்ட என்பதை “மாத்தூர்” என்னும் பெயரிலும், 1681 ஆம் ஆண்டு ரொபட் நொக்ஸ் என்பவரு மாதூர், மாத்தறை எனவும் அறிமுகப்படுத்தியுள்ளது. வரலாற்று மஹதொட்ட வரை பரவலடைந்து மாத்தறை, மாவட்டம் அறிமுகப்படுத்தும் பொதுப் பெயராக மாறியுள்ளது. கி.வ. 6 ஆம் நூற்றாண்டு வரை ஓடும் மாத்தறை வரலாறு கூறுவது ஆரியர்கள் இலங்கைக்கு வந்து இறங்கிய வேலையில்  மாத்தறை பிரதேசத்தைச் சூழ நாகர் கோத்திரத்தைச் சேர்ந்தவர்கள் வாழ்ந்துள்ளார்கள் என்பதாகும். அண்மிய காலத்திலும் அது உறுதியாகும் காரணமாவது நாவிமனை, நாஒட்டுன்ன, நாகுட்டியகம என்னும் பிரதேசங்களாகும்.

மிகவும் கவர்ச்சிகரமான ஒரு கடலோறத்துக்கு உரிமை கூறும் இயற்கைச் சூழல் எனும் தாயினால் வழங்கப்பட்ட ஒன்றாக உள்ள மாத்தறை வலயம் மாத்தறை மாத்தறை மாவட்டத்தின் பிரதான நிர்வாக மற்றும் வியாபார மத்திய நிலையமும் ஆகும். 53.9 சதுர கி.மீ. அளவினை உடைய மாத்தறைப் பிரதேச செயலகப் பிரிவு இலங்கையின் மொத்த நிலப் பரப்பின் 0.082% ஆகும். மாத்தறை மாவட்ட நிலப் பரப்பின் 4.20% அளவாகும் என்பதோடு அது 66 கிராம அலுவலர் பிரிவுகளையும், 108 கிராமங்களையும், 122,058 (2018 சனத்தொகை கணக்கெடுப்பு)அளவு சனத்தொகையையும், 27,696 வீடுகளையும், 28040 குடும்பங்களையும் கொண்டுள்ளது.

மாத்தறை மாவட்டத்துக்குள்மிகப் பெரிய சனத்தொகையைக் கொண்டிருப்பது இந்தப் பிரிவு என்பதோடு அது மொத்த சனத்தொகையின் 14.2% அளவு ஆகும். இந்தப் பிரிவு மாவட்டத்துக்குள் மிகப் பெரிய சனத்தொகை அடர்த்தியை கொண்ட பிரிவு ஆகும் என்பதோடு அது சாதாரணமாக ஒரு சதுர கிலோ மீட்டருக்கு 2,109 ஆவதுடன், மாத்தறை மாநகர சபை எல்லைக்குள் ஒரு சதுர கிலோ மீட்டருக்கு 5,796 அளவு ஆகும். 2017 ஆம் ஆண்டின் வாக்காளர் பெயர் இடாப்பிற்கு அமைய பதிவு செய்யப்பட்ட வாக்காளர்களின் எண்ணிக்கை 90695 ஆகும். அதற்கு ஏற்ப பார்க்கும் போது மாத்தறை மாவட்டத்துக்குள் மிகப்  பெரிய அளவு மக்களுக்கு சேவை வழங்கும் நிறுவனமாக மாத்தறை பிரதேச செயலாளர் அலுவலகத்திற்கு கிடைக்கப் பெறும் இடம் மிக முக்கியமானதாகும்.

மாத்தறை பிரதேச செயலாளர் பிரிவு உள்ளூராட்சி நிறுவனங்கள் இரண்டுக்கு சொந்தமானதாகும். அதில் மாத்தறை மாநகர சபை 12.8 சதுர கிலோ மீட்டரையும், மாத்தறை பிரதேச சபை 41.1 சதுர கிலோ மீட்டரையும் நிர்வகிக்கின்றது. அதாவது 36 கிராம அலுவலர் பிரிவுகள் மாநகர சபைக்கும், 25 பிரிவுகள் பிரதேச சபைக்கும் சொந்தமாவதோடு 05 பிரிவுகள் இரு உள்ளூராட்சி நிறுவனங்கள்ளுக்கும் சொந்தமாகின்றன.

தரைத் தோற்ற வேறுபாட்டிற்கு அமைய பார்க்கும் போது மாத்தறை பிரதேச செயலாளர் பிரிவிற்குள் பள்ளமான சமதரை பிரதேசம் ஒன்றே காணப்படுகிறது. நிலத்தின் மிகப் பெரிய பிரதேசம் பரந்து காணப்படுவது கடல் மட்டத்திலிருந்து 100 அடி உயரம் வரையிலாகும். நில்வலா கங்கையின் கிழக்கு அரைவட்டம் அதாவது தெற்குக் கரை 100-300 அடி வரை உயரமான சிறு குன்றுகளைக் கொண்டுள்ளது. பிரதேசத்தின் மிகப் பிரதான நீர் மூலம் ஆகவுள்ள நில்வலா கங்கை தொட்டமுணை பிரதேசத்தில் கடலுடன் சம்பந்தப்படுகிறது. மாத்தறை பிரிவின் தெற்குப் புற எல்லையில்12 கி.மீ. அளவு நீலத்துக்கு கடற் பரப்பு காணப்படுக்றது. இதற்கு மேலதிகமாக 03 பிராதன வாவிகளும் இந்தப் பிரிவிற்குள் அடையாளம் காணப்பட்டுள்ளது. அதாவது 213 ஏக்கர் அளவில் பரந்து காணப்படுகின்ற எல்லகந்த வாவியும், வெவஇஹலகொட கிராம அலுவலர் பிரிவில் அமைந்துள்ள கும்பல்கம வாவியும், மாக்காவிட்ட கிராம அலுவலர் பிரிவில் அமைந்துள்ள மாக்காவிட்ட வாவி என்பனவாகும். அங்கும் இங்குமாக பரந்து காணப்படுகின்ற காட்டு நிலப் பிரதேசங்களுள் எல்லகந்த ஒதுக்குக் காட்டுக்கு மிக முக்கிய இடம் கிடைக்கப் பெறுகிறது. மேலும் கடற்கறை ஓரமாக பரந்து காணப்படும் கண்டல் மரத் தோப்பு சூழல் தொகுதி பிரதேசத்திற்கு பெறுமதி மிக்க வளமாகும். இது மீன் இனப்பெருக்க தொகுதியாகவும் சூழலியலாளர்களினால் அடையாளம் காணப்பட்டுள்ளதொடுபிரதேசத்தில் வாழும் மக்களுக்கு தொழில் வாய்ப்புக்கள் பெற்றுக் கொடுக்கும் வழியாகவும் இருப்பது நலன் மிக்கதாகும்.

கனிய வளங்கள் சம்பந்தமாக நோக்கும் போது மாத்தறை பிரதேச செயலாளர் பிரிவில் வல்கமை மற்றும் மடிஹ பிரதேசத்தில் சுண்ணாம்புப் பாறைகளும், தீயகஹ, கெக்கனதுர, நாவிமன, வேரகம்பிட்ட  பிரதேசங்களில் கருங்கல் பாறைகளும் அமைந்துள்ளதோடு கும்பல்கம பிரதேசத்தில் களிமண் படிவுகளும் காணப்படுகின்றன.